Türkiye'de yerleşme

13/10/2009
Türkiye'de yerleşme şekiller
Yerleşme insanın herhangi bir alanı yurt edinmesi ve orada sürekli yaşamasıdır. Geniş anlamı ile yerleşme, insanların oturduğu ve yararlandığı alandır.
İnsan varlığını ve kültürel kimliğini yerleşme etkinlikleri ile ortaya koyar. Bir yandan içinde bulunduğu doğal çevrenin koşullarından etkilenirken bir yandan da bu çevreyi etkiler. Bu yerleşme yerleri oluşturulurken, insanlar bir yandan doğal çevrenin olanaklarından yararlanırken bir yandan da o çevreyi değişikliğe uğratır.

Yerleşme coğrafyası, beşeri coğrafyanın alt dalıdır.
Yerleşme coğrafyası en küçüğünden en büyüğüne kadar yerleşme birimlerini bunların özelliklerini ve dağılışlarını kendisine konu edinen beşeri coğrafyanın alt dalıdır.
Yerleşme coğrafyası, coğrafi ortamın fiziksel yapısını, yerleşmelerin konumlarını yoğunluklarını fonksiyonlarını yapısal özelliklerini ele alıp sebep-sonuç ilişkisine göre inceler.

Başlıca konuları: yerleşim birimlerinin sınıflandırılması, coğrafi dağılışları özellikleri, tarihi gelişimleri ve bunların günümüzdeki sorunları gibi konular yerleşme coğrafyasının konularıdır.
Yerleşmelerin bu özelliklerini ortaya koyabilmek için yerleşme yerinin ele alınması yeterli değildir. Bu yerleşmenin içinde bulunduğu ekonomik faaliyet alanları ile birlikte alınması gerekir. Çünkü bir yerleşmenin biçimi ekonomik faaliyet alanı ile birlikte oluşmaktadır.
Yerleşme insanların belli bir alanda yaşamaya başlama eylemidir.
Yerleşmeye katılanların çokluğuna göre ortaya yerleşim birimi çıkar. Buna göre en küçük insan topluluğu aile, ne küçük yerleşim birimi ise meskendir. Meskenler toplu olarak bulunduğu zaman, mahalle, mezra, kom,köy ve daha büyük yerleşim birimleri oluşturulur.Yerleşme coğrafyasının tarihçesi üç büyük gelişimin dönemine ayırmak mümkündür.

TÜRKİYE’DE YERLEŞME ŞEKİLERİ

Nüfusumuz, köy altı yerleşmelerden büyük şehirlere kadar uzanan değişik yerleşme merkezlerinde yaşamaktadır. Bu yerleşim yerleri (köy altı yerleşmeleri, köyler şehirler) nüfus miktarı, ekonomik faaliyetler ve doğal ortam bakımından kendilerine özgü özellikler taşır.

İdari sınıflamaya göre yerleşmeler

Köy: en küçük yerleşme birimidir
Köy; okul,cami, otlak, baltalık ve orman gibi ortak malları bulunan toplu ve dağınık şekilde oturan insanların,tarla bahçe ve bağlarıyla birlikte oturdukları yerleşmelerdir.
İlçe: Köy ile il arasındaki idari birimdir. Kaymakam tarafından yönetilir. İlçenin sınırları içersinde ilçe merkezi ve ona bağlı köyler bulunur.
İl: En büyük idari birimdir. Vali tarafından yönetilir. İl sınırları içersinde, ilçe merkezleri ve bu ilçelere bağlı köyler bulunur.

Yerleşme Coğrafyası açısından yerleşmeler şöyle sınıflandırılır.

Köyaltı yerleşmeler (Yayla, kom, Mezra, Oba) Kırsal Yerleşmeler
Köyler

Kasabalar Kentsel Yerleşmeler
Kentler

Not: Yerleşme coğrafyası yönünden yerleşim birimleri, yerleşmenin nüfusu fonksiyonu(işlevi), kuruluş yeri ve büyüklüğü gibi bazı özelliklerle birbirinden ayrılır.

Not: Coğrafi yönden bu iki grup yerleşme arasındaki fark, yerleşme birimlerindeki insanların uğraşmış oldukları ekonomik fonksiyonlardır.

Not: Eğer bir yerleşim birimindeki insanların çoğu geçimini tarımdan elde ediyorsa burası Kırsal Yerleşme, buna nüfusun çoğu geçimini sanayi ve hizmetler sektöründe çalışarak sağladığı yerleşim birimleri Kentsel Yerleşme grubuna dâhildir.

Not: Türkiye de yerleşmeleri kırsal yerleşmeler ile şehirleri ayırmada kullanılan en önemli ölçü nüfustur. Yerleşme ayrımın da genel kriter 10 bin nüfusu ölçüsüdür.